Հրանտ Սամուելյանի Արևելյան գրախանութի հազվագյուտ գրքեր և ձեռագրեր աճուրդից գնվել և նվիրաբերվել են «Կերոն» զարգացման հիմնադրամին «Wilco» ընկերության կողմից

Փարիզի Սամուելյան Արևելյան գրախանութի հազվագյուտ և արժեքավոր հավաքածուն, որն արդեն 95 տարի հանդիսանում է Փարիզի հայ համայնքի մշակութային կենտրոնը, 2025 թվականի հունիսի 11-ին աճուրդի էր հանվել:

Հրանտ Սամուելյանի Արևելյան գրախանութը (Librairie Orientale Hrant Samuelian) հիմնադրվել է լրագրող և արևելագետ Հրանտ Սամուելյանի կողմից 1930 թվականին Փարիզի Լատինական թաղամասի կենտրոնում: Նրան հաջողվել էր գնել մեծ գրադարանի սեփականատեր, պոլսահայ Պալենցի հին գրքերի հավաքածուն։ Գրատունը համարվում է աշխարհի ամենաերկար գործող հայկական գրախանութներից մեկը և նշանավոր է իր հազվագյուտ ձեռագրերով, հին գրքերով և արժեքավոր նյութերով, որոնք ներկայացնում են հայկական մշակույթի և պատմության կարևորագույն դրվագներ։ Գրախանութը ղեկավարել են հիմնադիր Հրանտ Սամուելյանը մինչև իր մահը՝ 1977 թվականը, ապա նրա երեխաները՝ Արմեն Սամուելյանը և Ալիս Ասլանյանը։ Սակայն 2016 թվականին գրախանութը փակվել է, իսկ 2025 թվականին Սամուելյանի ժառանգները որոշում են աճուրդի հանել գրախանութում պահպանվող հազվագյուտ գրքերի և ձեռագրերի ամբողջ հավաքածուն, որը մեծ արժեք է ներկայացնում հայկական մշակույթի և պատմության համար։

2025 թվականի հունիսի 11-ին Փարիզի աճուրդում հայտնվեցին այնպիսի արժեքավոր գրքեր և ձեռագրեր, ինչպիսիք են Մաշտոցի ծիսարանները, Գրիգոր Նարեկացու «Նարեկ. Գիրք Աղոթքից» 1782 և 1829 թվականների տպագիր օրինակները, հեքիմարաններ և տարբեր ժողովածուներ, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես հայ միջնադարյան մշակույթի, այնպես էլ ժողովրդական բժշկության ուսումնասիրության համար։

«Wilco» կապիտալի կառավարման ընկերությանը, որը Հայաստանում գործում է 2002 թվականից հաջողվել է մասնակցել աճուրդին և ձեռք բերել «Սամուելյան» գրախանութի հավաքածուից 17-19րդ դարերի 13 տպագիր գիրք և 5 բացառիկ ձեռագիր։ Դրանց թվում են՝

“Հայ- Վենետ կամ յառընչութիւնք հայոց և վենետաց” Ղևոնդ Ալիշան, 1896թ, Վենետիկ, Սուրբ Ղազար
“Պատմութիւն հայոց գաղթականութեան ի Լիվոռնոյ” Մեսրոպ Վարդապետ Ուղուրլեան, 1891թ, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան
“Մխիթար Գոշի “Դատաստանագիրքը” Հայր Վահան Պասմատյան, 1880թ, Էջմիածին
“Աստվածաշունչ”, 1733թ, Վենետիկ, Անտոնիո Բորդոլիի տպարան
“Աստվածաշունչ”, 1733թ, Վենետիկ, Անտոնիո Բորդոլիի տպարան
“Նարեկ. Գիրք Աղոթքից” Գրիգոր Նարեկացի, 1782 թ, Կոստանդնուպոլիս, “Հովհաննես և Պողոս տպարան”
“Նարեկ. Գիրք Աղոթքից” Գրիգոր Նարեկացի, 1829 թ, Կոստանդնուպոլիս, “Արապյան տպարան”
“Տոնացույց” 1782 թ, Վենետիկ “Դեմետրիա Թեոդոսիոսի տպարան”
“Ավետարան” 1805 թ, Կոստանդնուպոլիս, “Արապյան տպարան”
“Ճանապարհորդություն ի Լեհաստան” Մինաս Բժշկյանց, 1830թ, Վենետիկ, Սուրբ Ղազար
“Հայք Յեղիսաբեթուպոլիս Դրանսիլուանիոյ. 1680-1779″ Գրիգոր Գովրիկյան, 1893թ, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան
“Հայք Յեղիսաբեթուպոլիս Դրանսիլուանիոյ. 1780-1825″ Գրիգոր Գովրիկյան, 1899թ, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան
“Հայք Յեղիսաբեթուպոլիս Դրանսիլուանիոյ. 1826-1904″ Գրիգոր Գովրիկյան, 1904թ, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան
Մաշտոց, 18-19-րդ դդ. ձեռագրեր
Մաշտոց, 19-րդ դ. ձեռագրեր
Ժողովածու, 1672-1676 թթ., 19-րդ դ. ձեռագրեր
Հեքիմարան, 17-18-րդ դդ. ձեռագրեր
Գիրք հաքիմարան եւ պիտանի ամենայն ցաւոց, 1798 թ. ձեռագրեր

Ձեռք բերված հազվագյուտ գրքերն ու բացառիկ ձեռագրերը Wilco ընկերությունը փոխանցել է «Կերոն» զարգացման հիմնադրամին՝ որպես վստահելի կառույց, որն իր հիմնական առաքելությանը զուգահեռ իրականացնում է մշակութային ժառանգության պահպանման և հանրահռչակման նախաձեռնություններ։

«Այս հազվագյուտ գրքերն ու ձեռագրերը պատմական հիշողության և ավանդույթի կրողներն են։ Դրանց ձեռքբերումն ու վերադարձը հայկական մշակութային միջավայր մենք դիտարկում ենք որպես ներդրում այդ ժառանգության պահպանման և այն ապագա սերունդներին փոխանցելու գործում։ Կարծում ենք, որ երկրի երկարաժամկետ զարգացումը կապված է ոչ միայն տնտեսության և ներդրումների, այլև մշակութային և մտավոր ժառանգության պահպանման հետ», — նշել է «Wilco» ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրեն Իրինա Բելիշևան:

Յուրաքնչյուր նվիրաբերված նմուշ, անկախ իր բովանդակությունից, ստեղծման վայրից և ժամանակից, առանձնակի կարևորություն ունի: Վերը նշված ձեռագրերից երկուսը ծիսարաններ են, որոնք կիրառվել են եկեղեցիներում տարբեր արարողությունների ժամանակ: Իբրև ծիսարաններ՝ Մաշտոցները լավագույնս արտահայտում են ինչպես ծեսի բովանդակությունը, այնպես էլ ժամանակի ընթացքում դրանում կատարված փոփոխությունները, որոնք մի զգալի չափով տեղի են ունեցել այլ եկեղեցիների հետ հարաբերությունների ազդեցությամբ: Այդ իմաստով Մաշտոց ձեռագրերը կարևոր աղբյուր են ինչպես եկեղեցական ծեսի և ծիսական կյանքի, այլ նաև միջեկեղեցական և ներեկեղեցական բազմաշերտ հարաբերությունների ուսումնասիրման համար: Եվ այդ իմաստով յուրաքանչյուր Մաշտոց ծիսամատյան ունի առանձնահատուկ կարևորություն:

Սույն ձեռագրերից հատկապես մեծ արժեք են ներկայացնում հեքիմարանները, որոնք ժողովրդական բժշկության աղբյուրներ են: Այս ձեռագրերը, որպես կանոն, եզակի են, քանի որ յուրաքանչյուր բժիշկ ինքն է կազմել իր մատյանը: Յուրաքանչյուր միավոր ունի իր առանձնակի տեղը միջնադարյան բժշկության տեսանկյունից: Հեքիմարաններն անփոխարինելի նշանակություն են ժողովրդական մշակույթի և դրա տարբեր դրսևորումների, օրինակ՝ առօրեականության պատմության ուսումնասիրման համար, ինչը միջազգային կարևորություն ունեցող և խիստ արդիական թեմատիկ ուղղություն է հումանիտար գիտությունների ոլորտում:

«Մենք անչափ մտահոգ էինք Սամուելյան գրախանութի անգին ժառանգության ճակատագրով և մեզ համար մեծ ուրախություն էր, որ Wilco ընկերությանը հաջողվեց ձեռք բերել բացառիկ գրքերից որոշները և մեզ նվիրաբերել: Մենք ամենայն պատասխանատվությամբ ենք վերաբերվում այս եզակի ձեռագրերի պահպանման ու դրանք ապագա սերունդներին հասանելի դարձնելու գործին և անչափ հպարտ ենք, որ կարող ենք լինել այս կարևոր մշակութային ժառանգության պահապանները»,- նշում է «Կերոն» զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Վանանե Արարքցյանը: